خالی کردن ترمز خودرو یا پایین رفتن غیرعادی پدال زیر پا، خطرناکترین وضعیتی است که سلامت سرنشینان را تهدید میکند؛ با این حال این پدیده همیشه به معنای پاره شدن لولهها یا نشتی بیرونی روغن ترمز نیست. در خودروهای مجهز به سیستم ترمز ضد قفل (ABS)، مدار هیدرولیک مستقیماً به کالیپرها متصل نیست؛ بلکه روغن ابتدا از دهلیزهای باریک و شیرهای برقی مجموعهای به نام بلوک هیدرولیک ترمز (HCU) عبور میکند. خرابی یکی از این شیرهای مینیاتوری میتواند باعث شود بدون کم شدن حتی یک قطره روغن از مخزن، پدال ترمز تا موکت کف خودرو پایین برود.
نکته اساسی این است که روشن شدن چراغ ABS به تنهایی عیب را مشخص نمیکند. کامپیوتر ترمز (EBCM) تنها خرابیهای مدار برقی، سنسورهای چرخ و موتور پمپ را رصد میکند؛ اگر یک شیر هیدرولیکی به صورت فیزیکی گیر کرده باشد و نشتی داخلی بدهد، چراغ ABS روشن نمیشود اما ترمز کاملاً خالی میکند!
پاسخ کوتاه (راهنمای اقدام فوری راننده):
- اگر پدال تا انتها خوابید و با چند بار پمپ کردن (دوپا زدن) ترمز گرفت: به احتمال ۹۰ درصد هوا در سیستم وجود دارد یا شیرهای تخلیه بلوک ABS نشتی داخلی دارند.
- اگر چراغ ABS روشن است و پدال سفت و چوبی شده: سیستم بوستر، تغذیه یونیت ABS یا فیوز موتور پمپ از کار افتاده است.
- اگر پدال ناگهان زیر پا خالی کرد و هیچ مقاومتی ندارد: بلافاصله فلاشر را روشن کنید، دنده معکوس سنگین بدهید و ترمز دستی را پلهپله و با احتیاط بالا بکشید؛ هرگز در این شرایط به رانندگی ادامه ندهید.
در سامانههای ترمز امروزی، نیروی اعمالی از پدال به بوستر و سپس پمپ اصلی ترمز (Master Cylinder) منتقل میشود. خروجی روغن پرفشار سپس وارد مجموعه بلوک ABS میگردد. این مجموعه شامل دو بخش کلیدی است:
هنگام ترمزگیری عادی، روغن بدون تغییر از میان شیرهای ورودی عبور کرده و لنت را روی دیسک میفشارد. اما به محض قفل شدن یک چرخ، EBCM شیر ورودی را مسدود کرده و شیر تخلیه را باز میکند تا فشار از روی کالیپر برداشته شود؛ سپس پمپ داخلی، روغن اضافه را دوباره به مدار بازمیگرداند. این فرآیند تا ۱۵ بار در ثانیه تکرار میشود تا خودرو بدون انحراف متوقف شود.
زمانی که پدال زیر پا شبیه به اسفنج فشرده میشود و حالت فنری و لاستیکی دارد، حبابهای هوا درون خطوط لوله یا دهلیزهای داخلی بلوک ABS گیر افتادهاند. از آنجا که هوا متراکمپذیر است، بخش عمده فشار پای شما صرف فشرده کردن هوا میشود و ترمز بسیار ضعیف عمل میکند.
اگر پشت چراغ قرمز پای خود را با فشار یکنواخت روی ترمز نگه میدارید و متوجه میشوید پدال میلیمتر به میلیمتر به کف اتاق نزدیک میشود، پدیدهای موسوم به Internal Leakage (نشتی داخلی) رخ داده است. در این حالت روغن از مدار خارج نمیشود، بلکه از کنار لاستیکهای پمپ ترمز اصلی یا از نشیمنگاه شیرهای خروجی بلوک ABS پس میزند.
اگر برای توقف باید با تمام وزن روی پدال بایستید و پدال کوچکترین کورس حرکتی استانداردی ندارد، اختلال معمولاً از کمبود وکیوم بوستر، خرابی سوپاپ یکطرفه بوستر یا قفل شدن کامل شیرهای ورودی درون بلوک ترمز ناشی میشود.
در صورتی که روی آسفالت کاملاً خشک و بدون لغزندگی، هنگام توقف ملایم پدال زیر پای شما تقتق میزند و لگد میاندازد، خطای سنسور دور چرخ یا ترکخوردگی رینگ دندانهدار چرخ (ABS Ring) وجود دارد که باعث خطای محاسباتی ایسیو و درگیر شدن بیمورد ABS میشود.
بدنه فلزی شامل سوپاپها، شیرهای برقی و مجاری ریز روغن که وظیفه فیزیکی تنظیم و قطع/وصل فشار هیدرولیک هر چرخ را به عهده دارد.
فرار روغن پرفشار به دهلیزهای کمفشار درون پمپ یا بلوک، بدون خروج حتی یک قطره روغن از مدار بیرونی ترمز که دلیل اصلی خالی کردن پدال بدون کسر روغن است.
روش استاندارد خارج کردن هوای محبوس شده در دهلیزهای پیچیده بلوک ABS با استفاده از دیاگ و فرمان نرمافزاری باز شدن همزمان شیرها و گردش پمپ.
شایعترین دلیل افت پدال ترمز در پژو ۲۰۶، پارس، سمند، برلیانس و تارا، گیر کردن یا جرمگرفتگی سوزن شیرهای تخلیه (Outlet Valves) بلوک ABS است. نشیمنگاه این شیرها در صورت کثیفی روغن، چند میکرون باز میماند و در حین فشردن پدال، فشار روغن به جای ارسال به سمت کالیپر، به داخل مخزنهای ضربهگیر بلوک فرار میکند و پدال میخوابد.
خرابی پکینگهای لاستیکی درون سیلندر اصلی ترمز (Master Cylinder) به روغن اجازه میدهد از پشت پیستون اول به پیستون دوم دور بزند. تشخیص این خرابی نیازمند تفکیک پمپ از بلوک هیدرولیک است.
در صورتی که لنتها تمام شوند، سطح مخزن خالی بماند یا هواگیری دستی به شیوه سنتی (پمپ و نگه داشتن) روی خودروی ABSدار انجام شود، هوا درون زوایای مرده بلوک زندانی میشود. این حبابها تنها با هواگیری فعال توسط دیاگ تخلیه خواهند شد.
پمپ هیدرولیک درون بلوک وظیفه دارد روغن را پس از افت فشار مجدداً به مدار پمپاژ کند. اگر ذغالهای این موتور تمام شوند یا شفت آن بر اثر رطوبت یاتاقان بزند، با اولین ترمز شدید، چراغ ABS روشن شده و ترمز زیر پا پله میزند.
برد یونیت ترمز روی بدنه بلوک ایبیاس پیچ شده است. نفوذ آب در زمان موتورشویی یا اتصالی و نوسان شارژ دینام میتواند درایورهای ماسفت را بسوزاند. اتصال دائم این آیسیها باعث میشود شیر برقی همواره باز مانده و مدار چرخ ترمز خالی کند.
ماسفتهای درایور:
ترانزیستورهای سوئیچینگ پرقدرت روی برد الکترونیکی (EBCM) که وظیفه قطع و وصل سریع جریان برق ارسالی به شیرهای برقی و پمپ هیدرولیک ABS را بر عهده دارند؛ نفوذ آب، اتصالی یا فشار بیشازحد موجب سوختن این قطعات و از کار افتادن کامل سیستم ترمز ضد قفل میشود.
شیلنگهای ترمز فشار قوی متصل به چرخها پس از چند سال انعطاف مجاز خود را از دست میدهند. با پا گذاشتن روی ترمز، دیواره داخلی شیلنگ منبسط شده و مانند بادکنک باد میکند؛ همین حجیم شدن، پدال را به کف اتاق نزدیک میکند.
روغن ترمز مادهای جاذب رطوبت است. با گذشت بیش از ۲ سال، درصد آب درون روغن به بالای ۳٪ میرسد. هنگام ترمزهای متوالی، روغن ترمز داغ شده و آب درون آن تبخیر میشود. بخار آب خاصیت تراکمپذیری دارد و باعث خالی کردن کامل ترمز در سرازیریها میگردد.
سنسورهای مگنتی چرخ در معرض گرد لنت، برادههای فلزی و ضربه هستند. خطای قطعی مدار این سنسورها بلافاصله چراغ ایبیاس را روشن و سامانه ضد قفل را کاملاً از مدار خارج میکند.
در خودروهایی مانند ۲۰۶، دنا و رنو ال۹۰، انکودر سرعت روی بلبرینگ چرخ تعبیه شده است. نصب برعکس بلبرینگ، ضربه مکانیکی یا آسیب دیدن کاسهنمد مگنتی موجب قطع ارسال فرکانس صحیح و روشن ماندن چراغ خواهد شد.
انکودر سرعت چرخ (Wheel Speed Encoder):
حلقه یا کاسهنمد مگنتی با قطبهای متناوب مثبت و منفی (N/SN/S) است که معمولاً پشت بلبرینگ چرخ (مانند پژو ۲۰۶، دنا و ال۹۰) یا روی روتور نصب میشود؛ با چرخش چرخ، تغییرات میدان مغناطیسی این قطعه توسط سنسور ABS خوانده شده و به پالسهای فرکانسی تبدیل میشود تا سرعت دقیق هر چرخ به یونیت ترمز گزارش شود. ضربه، برعکس جا زدن بلبرینگ یا کثیفی سطح آن موجب قطع فرکانس و روشن شدن چراغ ABS میشود.
یونیت ترمز باید با ایسیو موتور و پنل پشت آمپر تبادل داده پیوسته داشته باشد. سولفاته شدن سوکتها، ایراد کابلهای CAN High و CAN Low یا افت ولتاژ شبکه خطای U0121 را به همراه خواهد داشت.
سوئیچ استپ ترمز علاوه بر روشن کردن چراغهای خطر عقب، به کامپیوتر ترمز پیام آغاز فاز ترمزگیری را مخابره میکند. اگر این حسگر دوفیش یا چهارفیش خراب شود، دادههای یونیت ترمز همخوانی نداشته و چراغ هشدار روشن میگردد.
یونیت الکترونیکی ترمز به شدت نسبت به ولتاژ زیر ۱۰ ولت و بالای ۱۶ ولت حساس است. در صورتی که آفتامات دینام نیمسوز شده یا باتری فاسد باشد، چراغهای ABS و ترمز دستی به صورت رندوم در شتابگیریها روشن و خاموش میشوند.
هر کدام از علائم ذکر شده نیازمند بررسی توسط متخصص فنی است که آشنایی با تعمیر تخصصی سیستم ترمز،ABS و بلوک ایبیاس خودرو داشته باشد.
روشن شدن تک و انحصاری چراغ ABS عموماً نشاندهنده یک خطای سطحی الکتریکی (نظیر کثیفی یک سنسور یا قطع لحظهای مدار) است. اما زمانی که چراغ ABS همراه با علائم هیدرولیکی یا اخطارهای دیگر در پشت آمپر ظاهر میشود، با یک عیبیابی ترکیبی و چندوجهی روبرو هستیم. در این جدول سناریوهای رایج، علت ریشهای و ریسک فنی هرکدام بررسی شده است:
| علامت تشخیصی | نشانه خرابی پمپ ترمز اصلی | نشانه خرابی بلوک هیدرولیک ABS |
|---|---|---|
| واکنش به چند بار پا زدن | پدال بالا میآید و ترمز موقتاً محکم میشود | پدال ممکن است بالا بیاید اما باز به نرمی پایین برود |
| وضعیت چراغ هشدار ABS | چراغ خاموش است | در خرابیهای برقی روشن / در نشتی داخلی معمولاً خاموش |
| تغییر جهت کشش خودرو | خودرو در خط مستقیم ترمز میکند | در ترمزگیری یک چرخ خالی کرده و خودرو به یک طرف میکشد |
| کد خطای ثبت شده در دیاگ | هیچ کدی ثبت نمیشود | خطاهای پمپ، سلنوئید یا عدم تعادل هیدرولیک |
| روش قطعی تفکیک عیب | کور کردن خروجی پمپ؛ اگر پدال چوب شد پمپ سالم است | تست پلانجرها و اکچوئیتور تست با دیاگ یا کور کردن لولهها |
در مدلهای قدیمی ۲۰۶ با بلوکهای Teves و ATE، خرابی عموماً به شکستگی سوکتها و قطعی سنسورهای چرخ جلو بر اثر چرخش فرمان مربوط است. در مدلهای ایرانیزه (کروز، غرب استیل و سازهپویش)، ایراد اصلی نشتی داخلی شیرهای تخلیه و پایین رفتن تدریجی پدال ترمز پشت چراغ قرمز بدون هیچگونه کد خطا است.
بزرگترین معضل در این خانواده، هوا گرفتن بلوکهای Mando (به خصوص ماندو ۶۰) پس از تعویض لنت یا چرخ عقب است. برای این خودروها هواگیری سنتی جواب نداده و حتماً باید شیرهای برقی توسط تست عملگرهای دستگاه باز شوند.
این خودروها علاوه بر ABS مجهز به سامانه کنترل پایداری (ESP) هستند. سنسور زاویه فرمان و سنسور شتاب جانبی مستقیماً به بلوک ترمز مرتبط هستند؛ کالیبراسیون اشتباه پس از جلوبندیسازی یا تعویض جعبه فرمان میتواند باعث درگیر شدن ناگهانی ترمز یکی از چرخها در پیچها شود.
ضعیف بودن جنس پوسته آلومینیومی بلوکهای بیکیفیت در برابر آب، باعث زنگزدگی سوزنها و خالی کردن ناگهانی ترمز میشود. همچنین پریدن مقاومتهای مدار تغذیه در یونیتهای بوش کپی از عیوب متداول این سری است.
تعمیرات سیستم ترمز مدرن نیازمند تخصص همزمان در زمینه هیدرولیک و بردهای الکترونیکی خودرو است. مجموعه برق خودرو احسان با در اختیار داشتن دستگاههای تخصصی عیبیابی، استند تست بلوک و تکنسینهای مجرب، خدمات زیر را به صورت تضمینی ارائه میدهد:
برای دریافت مشاوره، بررسی رایگان کدهای خطا و رزرو نوبت عیبیابی در مجموعه برق خودرو احسان، همین حالا با ما تماس بگیرید.
برای عیبیابی دقیق با متخصصان ما تماس بگیرید
بله. هنگامی که چراغ ABS روشن است، سیستم ضد قفل از مدار خارج شده و سیستم ترمز دقیقاً مانند یک خودروی قدیمی عمل میکند. در ترمزهای شدید، چرخها ناگهان قفل شده و کنترل فرمان از دست خواهد رفت؛ همچنین سیستم تقسیم الکترونیکی وزن (EBD) نیز غیرفعال میشود.
هنگام تعویض لنت، پیستون کالیپر به داخل فشرده میشود. اگر پیچ هواگیری باز نشود، روغن کثیف و لجنگرفته انتهای کالیپر به داخل بلوک ظریف ABS پس میزند و زیر سوزن شیرها گیر میکند که فوراً باعث خالی کردن پدال میشود.
تعمیر اصولی بلوک هیدرولیک و برد EBCM معمولاً بین یکسوم تا یکچهارم قیمت بلوک نو هزینه دارد. چنانچه تستهای هیدرولیکی روی استند انجام شود، ایمنی قطعه ۱۰۰٪ تضمین شده است.
اکثر خودروهای مجهز به ABS به روغن ترمز با نقطه جوش بالا و گرانروی کم (DOT 4 یا DOT 4 ESP) نیاز دارند. این سیال حداکثر باید هر ۲ سال یکبار یا هر ۴۰,۰۰۰ کیلومتر به صورت کامل تخلیه و تعویض شود.
